Yirmi birinci yüzyılda veri hacminin ve algoritmik kapasitenin hızla artmasıyla sağlıktan finansa, eğitimden istihdama kadar birçok alanda karar alma süreçlerinin merkezine yerleşen yapay zeka teknolojileri, sunduğu toplumsal faydaların yanı sıra temel haklar ve etik boyutunda ciddi hukuki sorunları da beraberinde getirmektedir. "Avrupa Birliği ve Avrupa Konseyi Hukuku Çerçevesinde Yapay Zekanın Ayrımcılık Yasağı Üzerine Etkileri" başlıklı bu eser, önyargılı veri setleriyle eğitilen sistemlerin cinsiyet, ırk, etnik köken, yaş veya cinsel yönelim temellerinde yol açabileceği doğrudan ve dolaylı ayrımcılık risklerini derinlemesine analiz etmektedir. Çalışmada, algoritmik ayrımcılığın oluşum mekanizmaları kavramsal düzeyde incelendikten sonra, Avrupa Birliği'nin mevcut ayrımcılık karşıtı hukuki altyapısı ile güvenli, şeffaf ve hesap verebilir bir sistem kurmayı hedefleyen Avrupa Birliği Yapay Zeka Tüzüğü (AI Act) başta olmak üzere Avrupa Birliği Adalet Divanı ve Avrupa Birliği'ne üye devletlerin güncel emsal kararları ışığında mevcut yasal çerçevenin yeterliliğini ve yorumlama ihtiyaçlarını tartışan kitap, aynı zamanda Avrupa Konseyi Yapay Zeka Çerçeve Sözleşmesi'nin Türkiye gibi Avrupa Konseyi üyesi ve AB aday ülkeleri için taşıdığı yol gösterici potansiyeli ortaya koyarak; dijital çağda ayrımcılık yasağının etkin bir şekilde uygulanmasına ve eşitlik ilkesinin korunmasına yönelik kapsamlı bir başvuru kaynağı sunmaktadır.(ARKA KAPAKTAN)

 


İÇİNDEKİLER

 


GİRİŞ
BİRİNCİ BÖLÜM
YAPAY ZEKA VE AYRIMCILIK YASAĞI
1. YAPAY ZEKA KAVRAMI
2. YAPAY ZEKA TÜRLERİ
2.1. Dar Yapay Zeka/Zayıf Yapay Zeka
2.2. Güçlü Yapay Zeka/ Yapay Genel Zeka
2.3. Süper Yapay Zeka
3. YAPAY ZEKA TEKNİKLERİ
3.1. Makine Öğrenmesi
3.2. Yapay Sinir Ağları
3.3. Derin Öğrenme
3.4. Doğal Dil İşleme
4. YAPAY ZEKANIN TARİHSEL GELİŞİMİ
5. YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNDE AYRIMCILIK YASAĞININ İHLALİNE YÖNELİK TEMEL RİSK ALANLARI
5.1. Bir İlke Olarak Ayrımcılık Yasağı ve Ayrımcılık Olgusu
5.2. Doğrudan Ayrımcılık
5.3. Dolaylı Ayrımcılık
5.4. Çoklu Ayrımcılık
5.5. Yapay Zeka Sistemlerinin Ayrımcılık Yaratmasına Genel Bir Bakış
5.6. Yapay Zeka Yoluyla Gerçekleşen Ayrımcılıkta Riskli Alanlar
5.7. Kişisel Verilerin Yapay Zeka İle İşlenmesinde Ayrımcılık Yasağı

 


İKİNCİ BÖLÜM
AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNDA YAPAY ZEKANIN AYRIMCILIK YASAĞINA ETKİLERİ
1. AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN NORMATİF YAPISI
2. AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNDA AYRIMCILIK YASAĞI DÜZENLEMELERİ
3. AVRUPA BİRLİĞİ'NDE YAPAY ZEKA REGÜLASYONU: HUKUKİ ÇERÇEVENİN EVRİMİ VE UYGULAMA ALANLARI
4. AVRUPA BİRLİĞİ'NDE YAPAY ZEKA UYGULAMALARININ AYRIMCILIK ÜRETME POTANSİYELİNE KARŞI ALINAN HUKUKİ ÖNLEMLER
4.1. Genel Yaklaşım
4.2. Avrupa Birliği Yapay Zeka Tüzüğü Taslağı
4.3. Avrupa Birliği Yapay Zeka Tüzüğü
5. AVRUPA BİRLİĞİ VE ÜYE DEVLETLERDE YAPAY ZEKANIN AYRIMCILIK YASAĞI İHLALLERİ: KARAR İNCELEMELERİ
5.1. Hollanda: Çocuk Bakımı Yardımları ve SyRI Kararı(5 Şubat 2020)
5.2. Macaristan: Budapeşte Bankası Kararı(8 Şubat 2022)
5.3. Fransa, İtalya ve Yunanistan: Clearview AI Kararları
5.4. İtalya/Bologna Deliveroo Italia Kararı
5.5. ABAD, Ligue Des Droits Humains vs. Conseil Des Ministers C-817/19 Davası
5.6. ABAD, OQ Land Hessen vs. SCHUFA Holding AG C-634/21 Davası
5.7. ABAD, CK Magistrat der Stadt Wien vs. Dun & Bradstreet Avusturya GmbH C-203/22 Davası
5.8. Finlandiya: Ulusal Ayrımcılık Karşıtı ve Eşitlik Mahkemesi Svea Ekonomi AB Kararı
5.9. Avusturya AMS Algoritması Kararı

 


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
AVRUPA KONSEYİNİN YAPAY ZEKAYA BAKIŞ AÇISI VE YAPAY ZEKANIN AYRIMCILIK YASAĞI BAKIMINDAN SONUÇLARI
1. AVRUPA BİRLİĞİ VE AVRUPA KONSEYİ PERSPEKTİFİNDEN YAPAY ZEKA REGÜLASYONU
1.1. Avrupa Birliği ile Avrupa Konseyi Arasındaki Etkileşim
1.2. Avrupa Konseyi Yapay Zeka Komitesi
1.3. Avrupa Konseyi Yapay Zeka, İnsan Hakları, Demokrasi ve Hukukun Üstünlüğü Çerçeve Sözleşmesi
2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadında Yapay Zeka Kaynaklı Ayrımcılık ve Avrupa Konseyi Yapay Zeka Çerçeve Sözleşmesi'nin Rolü
2.1. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin Yapay Zekadan Kaynaklanan İnsan Hakları İhlallerine Genel Bakış Açısı
2.2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin Yapay Zekadan Kaynaklanan Ayrımcılık İhlallerine Yönelik Değerlendirmesi
3. Avrupa Konseyi Üyesi Türkiye'nin Yapay Zeka Çalışmaları
3.1. Türkiye'nin Yapay Zeka Politikaları ve Stratejik Vizyonu
3.2. Yapay Zeka, Temel Haklar, Eşitlik ve Veri Koruma Ekseninde Ulusal Denetim Mekanizmaları
4. Avrupa Konseyi Yapay Zeka Çerçeve Sözleşmesi'nin Türk Hukukuna ve Ulusal Stratejilere Olası Etkileri
SONUÇ

 


KAYNAKÇA